Fachowa literatura o Integracji Sensorycznej

Dobra książka to coś więcej niż źródło wiedzy. To narzędzie pracy terapeuty, punkt odniesienia w trudnych przypadkach klinicznych, inspiracja przy planowaniu terapii integracji sensorycznej i konkretne wsparcie w rozmowach z rodzicami. Bez rzetelnej literatury praktyka stoi w miejscu. Dlatego w Instytucie Integracji Sensorycznej zebraliśmy w jednym miejscu wykaz pozycji, które towarzyszą nam na co dzień. Książki, do których sięgamy w sali terapeutycznej. Podręczniki polecane uczestnikom naszych kursów i szkoleń SI. Opracowania, na których opieramy programy szkoleniowe. Znajdziesz tu literaturę polską i obcojęzyczną poświęconą integracji sensorycznej oraz dziedzinom blisko z nią związanym:

terapia ręki i grafomotoryka,
diagnoza procesów przetwarzania sensorycznego (PSTIS, SPM-2, Sensory Profile 2, Profil Sensoryczny Dziecka),
terapia karmienia i wybiórczość pokarmowa,
rozwój mowy i komunikacji,
wczesna interwencja terapeutyczna,
praca z dziećmi w spektrum autyzmu i z ADHD,
neurorozwojowe podstawy uczenia się.

W wykazie znajdziesz klasyczne prace Jean Ayres, podręczniki akademickie autorstwa Bundy, Lane, Schaaf i Mailloux, a także publikacje polskich autorów: Zbigniewa Przyrowskiego, Marty Wiśniewskiej, Bożenny Odowskiej-Szlachcic, Aleksandry Charęzińskiej i wielu innych. Osobny dział to czasopisma branżowe, polskie i międzynarodowe, śledzone przez certyfikowanych terapeutów integracji sensorycznej na całym świecie. Lista pozostaje otwarta. Aktualizujemy ją regularnie o nowości, które naprawdę warto mieć na półce. Poniższe zestawienie obejmuje pozycje polsko- i obcojęzyczne wykorzystywane na studiach podyplomowych, kursach I i II stopnia, szkoleniach specjalistycznych oraz w codziennej praktyce terapeutycznej z zakresu integracji sensorycznej. Wykaz uporządkowano tematycznie – od pozycji klasycznych i podręczników akademickich, przez opracowania diagnostyczne i terapeutyczne, po publikacje dla rodziców i nauczycieli oraz najważniejsze tytuły obcojęzyczne.

I. Klasyka i fundamenty teoretyczne metody Ayres

Ayres A.J., Dziecko a integracja sensoryczna, Wydawnictwo Harmonia Universalis, Gdańsk 2015 (wyd. 3 – 2018).
Ayres A.J., Integracja sensoryczna a zaburzenia uczenia się, Wydawnictwo Harmonia Universalis, Gdańsk 2018. Harmonia
Maas V.F., Uczenie się przez zmysły. Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2016.
Maas V.F., Integracja sensoryczna a neuronauka – od narodzin do starości, Fundacja Innowacja / Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna, Warszawa 2007.
Przyrowski Z., Integracja sensoryczna. Teoria, diagnoza, terapia, Wydawnictwo Empis, Warszawa 2019 (wyd. 2 poprawione, dodruk 2021).
Przyrowski Z., Integracja sensoryczna. Wprowadzenie do teorii, diagnozy i terapii, Wydawnictwo Empis, Warszawa 2012.

II. Polskie podręczniki i opracowania monograficzne

Borkowska M., Integracja sensoryczna w rozwoju dziecka. Podstawy neurofizjologiczne, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2018.
Borkowska M., Wagh K., Integracja sensoryczna na co dzień, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2010 (kolejne dodruki do 2022).
Emich-Widera E., Palicka I., Przybyła O., Kazek B. (red. nauk.), Integracja sensoryczna a przetwarzanie sensoryczne. Podręcznik, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2024 (patronat Polskiego Towarzystwa Integracji Sensorycznej). IBUK Libra + 2
Wieczór E., Szmalec J., Brzuzy G. (red. nauk.), Sensoryka i motoryka w rozwoju dziecka i uczeniu się w aspekcie terapii integracji sensorycznej, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2019. PWN Książnica
Wieczór E., Szmalec J., Brzuzy G., Terapeutyczne zabawy w integracji sensorycznej, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2019.
Szmalec J., Efektywność terapii integracji sensorycznej w usprawnianiu rozwoju ruchowego dzieci z opóźnieniami psychoruchowymi, Wydawnictwo Difin, Warszawa.
Szmalec J., Metody terapeutyczne stosowane w pracy z dzieckiem z niepełnosprawnością intelektualną, Wydawnictwo Difin, Warszawa.
Szmalec J., Terapie wspomagające nieharmonijny rozwój dziecka. Ćwiczenia, Wydawnictwo Difin, Warszawa.
Charbicka M., Integracja sensoryczna przez cały rok, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2017.
Borkowski G., Zaburzenia integracji sensorycznej u dziecka z zespołem Aspergera, Warszawska Firma Wydawnicza, Warszawa.
Jodzis D., Dysfunkcje integracji sensorycznej a sprawność językowa dzieci w młodszym wieku szkolnym, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.

III. Diagnoza procesów integracji sensorycznej

Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej, Polskie Standaryzowane Testy Integracji Sensorycznej (PSTIS), Warszawa 2022.
Wiśniewska M., Profil Sensoryczny Dziecka (PSD), Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych, Gdańsk 2015.
Kranowitz C., Sava D.I., Haber E., Balzer-Martin L., Koomar J., Szklut S., Integracja sensoryczna. Odpowiedzi na pytania zadawane przez nauczycieli. Formularze, listy kontrolne i praktyczne narzędzia dla nauczycieli i rodziców, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2014 (wyd. 2 – 2019; dodruk 2023).
Arnwine B., Rozpoczynanie terapii integracji sensorycznej, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Mikler-Chwastek A., Sprawdzian rozwoju psychoruchowego niemowląt, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.

IV. Strategie terapeutyczne, dieta sensoryczna, programy aktywności

Wiśniewska M., Codzienne programy aktywności sensorycznych (PAS) w ramach diety sensorycznej, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2023.
Odowska-Szlachcic B., Metoda integracji sensorycznej we wspomaganiu rozwoju mowy u dzieci z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Odowska-Szlachcic B., Terapia integracji sensorycznej. Zeszyt 1. Strategie terapeutyczne i ćwiczenia stymulujące układy: przedsionkowy, proprioceptywny i dotykowy, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk. Harmonia
Odowska-Szlachcic B., Terapia integracji sensorycznej. Zeszyt 2. Strategie terapeutyczne i ćwiczenia stymulujące układy: słuchowy, wzrokowy, węchu i smaku oraz terapia światłem i kolorami, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Odowska-Szlachcic B., Integracja sensoryczna w autyzmie, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Odowska-Szlachcic B., Mierzejewska B., Wzrok i słuch – zmysły wiodące w uczeniu się w aspekcie integracji sensorycznej, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Kiesling U., Integracja sensoryczna w dialogu, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Sher B., Codzienne gry i zabawy dla dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Sher B., Gry i zabawy we wczesnej interwencji, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Sher B., 28 zabaw muzycznych, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Delaney T., 101 ćwiczeń, gier i zabaw dla dzieci z autyzmem, zespołem Aspergera i zaburzeniami integracji sensorycznej, Wydawnictwo Harmonia Universalis, Gdańsk 2016.
Voss A., Zrozumieć sygnały sensoryczne dziecka, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Yack E., Aquilla P., Sutton S., Tworzenie więzi poprzez integrację sensoryczną, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Miller L., Dzieci w świecie doznań. Jak pomóc dzieciom z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego?, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Kuleczka-Raszewska M., Markowska D., Uczę się poprzez ruch. Program terapii dla dzieci autystycznych i z niepełnosprawnością sprzężoną, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.

V. Terapia ręki, motoryka mała i grafomotoryka

Przyrowski Z., Terapia ręki w teorii integracji sensorycznej, Wydawnictwo Empis, Warszawa 2021. Kajkosz
Przyrowski Z., Trenuj mózg poprzez ruch, Wydawnictwo Empis, Warszawa.
Piotrowska-Madej K., Żychowicz A., SMART HAND MODEL. Diagnoza i terapia ręki u dzieci, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2017 (kolejne wyd. – 2023). Harmonia
Borowska-Kociemba A., Krukowska M., Terapia ręki od A do Z. Połącz punkty, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2023.
Wieczór E., Terapia ręki od A do Z. Obie rączki rysują, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Platt G., Pokonać dyspraksję. Prosty program ćwiczeń poprawiających umiejętności ruchowe w domu i w szkole, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.

VI. Integracja sensoryczna a rozwój mowy, słuch i komunikacja

Kazek B., Wojciechowska J. (red.), Zmysły w komunikacji. Wszystkie zmysły prowadzą do mózgu, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2016.
Kazek B., Wojciechowska J. (red.), Zmysły w komunikacji. Mowa i jej uwarunkowania, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2017.
Odowska-Szlachcic B., Logopedia wieku rozwojowego. Diagnoza i terapia neurorozwojowa zaburzeń mowy, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2023.
Odowska-Szlachcic B., Górka-Pik N., Strategie sensoryczne w jedzeniu i mówieniu, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2022.
Borowiecka R., Dziecko w równowadze. Ćwiczenia równoważne i koordynacyjne stymulujące prawidłowy rozwój ruchowy, poznawczy i emocjonalny, Centrum Edukacji, Diagnozy i Terapii Psychologiczno-Pedagogicznej, Warszawa 2010. Wydawnictwocharaktery
Borowiecka R., Uczę się z Mozartem. Program ćwiczeń i zabaw ruchowych przygotowujących ciało i umysł do skutecznego uczenia się, Centrum Edukacji, Diagnozy i Terapii Psychologiczno-Pedagogicznej, Warszawa. Wydawnictwocharaktery
Kaczmarek B.B., Wojciechowska A. (red.), Autyzm i AAC. Alternatywne i wspomagające sposoby porozumiewania się w edukacji osób z autyzmem, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2015 (wyd. 2 – 2022).

VII. Wczesna interwencja, niemowlęta, rozwój psychoruchowy

Charęzińska A., Szulc J., Sensoryczne niemowlę. Kompendium wiedzy o rozwoju dziecka od narodzin do 18. miesiąca życia, Wydawnictwo Mamania, Warszawa 2019 (wyd. 2 zaktualizowane – 2022). Mamania
Charęzińska A., Sensoryka dla smyka. 30 rozwijających zabaw sensorycznych, Wydawnictwo Zielona Sowa, Warszawa 2020.
Charęzińska A., Majewska O., Wierszyki masażyki i inne zabawy sensoryczne, Wydawnictwo Zielona Sowa, Warszawa 2022.
Światowska A., Integracja sensoryczna. Przewodnik dla rodziców i opiekunów, Wydawnictwo Integra, Warszawa.
Chrzan-Dętkoś M., Wcześniaki. Rozwój psychoruchowy w pierwszych latach życia, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Wasilewicz G., Zabawy słowno-ruchowe z niemowlakami, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Voormann Ch., Dandekar G., Masaż niemowląt, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Barańska M., Sensoryczny, piękny świat. Zabawy z wierszykami rozwijające integrację sensoryczną, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Borkowska M., Szwiling Z., Metoda NDT-Bobath. Poradnik dla rodziców, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa.
Majewska J., Majewski A., Zarys psychomotoryki. Główne nurty psychomotorycznego wspierania rozwoju dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Goddard Blythe S., Harmonijny rozwój dziecka, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2006.
Goddard Blythe S., Jak osiągać sukcesy w nauce. Uwaga, równowaga i koordynacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011.
Goddard Blythe S., Odruchy, uczenie się i zachowanie. Klucz do umysłu dziecka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018.

VIII. Karmienie, jedzenie i funkcje pokarmowe

Baj-Lieder M., Ulman-Bogusławska R. (red.), Trudności w karmieniu niemowląt i małych dzieci, czyli jedzenie to nie bułka z masłem, Wydawnictwo Pestka i Ogryzek, Warszawa 2021 (kolejne dodruki 2022–2023). Lubimyczytać
Baj-Lieder M., Ulman-Bogusławska R. (red.), Karmienie małego dziecka – wieloaspektowość w terapii. Podejście interdyscyplinarne, Wydawnictwo Pestka i Ogryzek, Warszawa 2019. Journal of Finance and Financial Law
Baj-Lieder M., Ulman-Bogusławska R., O rozwoju Mouthing, Wydawnictwo Pestka i Ogryzek, Warszawa 2020. Journal of Finance and Financial Law
Baj-Lieder M., Ulman-Bogusławska R. (red.), Trudności w karmieniu niemowląt i małych dzieci z wyzwaniami rozwojowymi. Tom II, Wydawnictwo Pestka i Ogryzek, Warszawa.
Borowska-Kociemba A., Baj-Lieder M., Kręć się, biegaj, baw się z nami, Wydawnictwo Pestka i Ogryzek, Warszawa 2019.
Fernando N., Potock M., Mały smakosz. Jak wychować dziecko, by jadło chętnie i zdrowo, Wydawnictwo Biblioteka Troskliwych Rodziców, Warszawa.
Gonzalez C., Moje dziecko nie chce jeść, Wydawnictwo Mamania, Warszawa.
Jackowska M., Spokojnie, to tylko rozszerzenie diety, Wydawnictwo Mamania, Warszawa.
Rapley G., Murkett T., Bobas lubi wybór BLW, Wydawnictwo Mamania, Warszawa.

IX. Spektrum autyzmu, ADHD i zaburzenia neurorozwojowe a SI

Bogdashina O., Trudności w percepcji sensorycznej w autyzmie i zespole Aspergera, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Ball J., Autyzm a wczesna interwencja. Rzeczowe pytania, życiowe odpowiedzi, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Grandin T., Starsze dziecko z autyzmem, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Grandin T., Autyzm. Przewodnik. 9 postaw wspierających rozwój dzieci w spektrum, Copernicus Center Press, Kraków.
Grandin T., Stock Kranowitz C., Attwood T., Gray C., Autyzm w czasie pandemii, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Melillo R., Autyzm. Zapobieganie zaburzeniom ze spektrum autyzmu, ich diagnozowanie i terapia oraz zalecenia dla rodziców, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Wilde K., Startujemy z rozwojem mowy w autyzmie, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Edelson S., Botsford Johnson J., Zachowanie autoagresywne w autyzmie. Przyczyny i postępowanie, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Błeszyński J., Autyzm a niepełnosprawność intelektualna i opóźnienie w rozwoju, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Godwin Emmons P., McKendry Anderson L., Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej. Zaburzenia rozwojowo-sensoryczne oraz edukacyjne występujące w ramach autyzmu, ADHD, trudności szkolnych oraz zaburzeń dwubiegunowych, Wydawnictwo Liber, Warszawa.
Giers M., Zespół Williamsa, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Kamińska M., Zrozumieć dziecko z ADHD i pomóc mu, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Jerzak M., Kołakowski A., Jak pracować z dzieckiem z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej ADHD w szkole, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot.

X. Publikacje dla rodziców, nauczycieli i pedagogów wczesnoszkolnych

Biel L., Peske N., Jak wychować sensorycznego bystrzaka, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Biel L., Integracja sensoryczna. Skuteczne strategie w terapii dzieci i nastolatków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2015.
Bradway L., Albers Hill B., Jak wszechstronnie rozwinąć zdolności dziecka, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.
Musiał M., Dobra relacja. Skrzynka z narzędziami dla współczesnej rodziny, Wydawnictwo Mamania, Warszawa.
Cohen L., Nie strach się bać, Wydawnictwo Mamania, Warszawa.
Gonzalez C., Mocno mnie przytul, Wydawnictwo Mamania, Warszawa.
Stegemann T., Hitzeler M., Blotevogel M., Arteterapie dla dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.

XI. Wybrane pozycje obcojęzyczne – fundamenty i aktualne opracowania

Bundy A.C., Lane S.J. (Eds.), Sensory Integration: Theory and Practice, 3rd ed., F.A. Davis Company, Philadelphia 2019/2020. DOKUMEN.PUB
Schaaf R.C., Mailloux Z., A Clinician’s Guide for Implementing Ayres Sensory Integration: Promoting Participation for Children with Autism, AOTA Press, Bethesda 2015. ResearchGate
Roley S.S., Blanche E.I., Schaaf R.C. (Eds.), Understanding the Nature of Sensory Integration with Diverse Populations, Western Psychological Services, Los Angeles 2001.
Parham L.D., Ecker C., Miller Kuhaneck H., Henry D.A., Glennon T.J., Sensory Processing Measure – Second Edition (SPM-2) Manual, Western Psychological Services, Los Angeles 2021.
Dunn W., Sensory Profile 2 Manual, Pearson, San Antonio 2014.
Dunn W., Living Sensationally: Understanding Your Senses, Jessica Kingsley Publishers, London 2008.
O’Brien J.C., Kuhaneck H. (Eds.), Case-Smith’s Occupational Therapy for Children and Adolescents, 8th ed., Elsevier, St. Louis 2020.
Miller Kuhaneck H., Watling R. (Eds.), Autism: A Comprehensive Occupational Therapy Approach, 3rd ed., AOTA Press, Bethesda 2010.
Miller Kuhaneck H., Watling R., Spitzer S. (Eds.), Autism Across the Lifespan: A Comprehensive Occupational Therapy Approach, 4th ed., AOTA Press, Bethesda 2018.
Watling R., Miller Kuhaneck H. i in., Occupational Therapy Practice Guidelines for Children and Youth Ages 5–21 Years, AOTA Press, Bethesda 2018.
Williamson G.G., Anzalone M.E., Sensory Integration and Self-Regulation in Infants and Toddlers: Helping Very Young Children Interact with Their Environment, ZERO TO THREE Press, Washington 2001.
Miller L.J., Sensational Kids: Hope and Help for Children with Sensory Processing Disorder (SPD), revised ed., TarcherPerigee / Penguin Random House, New York 2014.
Kranowitz C.S., The Out-of-Sync Child: Recognizing and Coping with Sensory Processing Differences, 3rd ed., TarcherPerigee, New York 2022. AbeBooks
Kranowitz C.S., The Out-of-Sync Child Has Fun, revised ed., TarcherPerigee, New York 2018.
Kranowitz C.S., The Out-of-Sync Child Grows Up: Coping with Sensory Processing Disorder in the Adolescent and Young Adult Years, TarcherPerigee, New York 2016. PenguinRandomhouse.com
Kranowitz C.S., Newman J., Growing an In-Sync Child, Penguin, New York 2010.
Biel L., Peske N., Raising a Sensory Smart Child, revised ed., Penguin Books, New York 2018.
Yack E., Aquilla P., Sutton S., Building Bridges Through Sensory Integration, 3rd ed., Sensory World, Arlington 2015.
Isbell C., Isbell R., Sensory Integration: A Guide for Preschool Teachers, Gryphon House, Lewisville 2007.
Mahler K.J., Interoception: The Eighth Sensory System, AAPC Publishing, Shawnee Mission 2017.
Mahler K., The Interoception Curriculum: A Step-by-Step Guide to Developing Mindful Self-Regulation, wyd. autorskie, 2019.

XII. Czasopisma branżowe

Polskie:

Integracja Sensoryczna – kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej (PSTIS).
Integracja Sensoryczna w Praktyce – Forum Media Polska.

Międzynarodowe:

American Journal of Occupational Therapy (AJOT).
Australian Occupational Therapy Journal (AOTJ).
British Journal of Occupational Therapy (BJOT).
Frontiers in Integrative Neuroscience.
OTJR: Occupation, Participation and Health.
Physical & Occupational Therapy in Pediatrics.
SIS Quarterly Practice Connections – Sensory Integration Special Interest Section, AOTA.

Najczęściej zadawane pytania

Od jakiej książki zacząć jako rodzic?

Najczęściej polecaną pozycją „na początek” jest „Nie-zgrane dziecko” Carol Stock Kranowitz — bardzo przystępna i pełna przykładów z życia. Jeśli czujesz się gotów na klasykę, sięgnij po „Dziecko a integracja sensoryczna” A. Jean Ayres.

Czy są polskie książki o SI dla profesjonalistów?

Jest kilka pozycji, ale fundamentalnym językiem literatury SI pozostaje angielski. Większość najnowszych podręczników, klasyfikacji i przeglądów badań ukazuje się po angielsku.

Czy warto czytać blogi i fora rodziców o SI?

Tak, ale ostrożnie. Wymiana doświadczeń z innymi rodzicami bywa cenna, ale konkretne strategie terapeutyczne warto konsultować z wykwalifikowanym terapeutą. Internet pełen jest porad opartych na pojedynczych doświadczeniach.

Źródła i materiały dla dociekliwych

Artykuł opracowany przez zespół ekspertów Instytutu Integracji Sensorycznej.